بیماری سلیاک یک اختلال خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به گلوتن، پروتئینی که در گندم، جو و چاودار وجود دارد، واکنش نشان میدهد. این واکنش باعث التهاب و آسیب به پرزهای روده کوچک میشود. پرزهای روده نقش مهمی در جذب مواد مغذی دارند، بنابراین آسیب به آنها میتواند منجر به سوءتغذیه، کمبود ویتامینها و مشکلات گوارشی شود.
فهرست مطالب
مقدمه
علائم گوارشی
علائم خارج از دستگاه گوارش
تشخیص بیماری سلیاک چگونه انجام میشود؟
عوارض بیماری سلیاک در صورت عدم درمان
مواد غذایی مجاز برای بیماران سلیاک
مواد غذایی که باید از آنها اجتناب کرد
مقدمه
بیماری سلیاک میتواند در هر سنی بروز کند و در صورت عدم تشخیص و درمان، ممکن است منجر به مشکلات جدیتری مانند پوکی استخوان، کمخونی شدید و حتی افزایش خطر برخی سرطانهای گوارشی شود.علائم و نشانههای بیماری سلیاک
علائم این بیماری بسته به شدت آسیب به روده و پاسخ بدن فرد میتواند بسیار متنوع باشد. برخی از افراد ممکن است علائم شدیدی داشته باشند، در حالی که برخی دیگر ممکن است بدون علائم باشند اما همچنان دچار آسیب داخلی شوند. سلیاک را میتوان به دو نوع مختلف تقسیم کرد:۱٫ سلیاک کلاسیک: علائم واضح گوارشی مانند اسهال، کاهش وزن و درد شکم دارد.۲٫ سلیاک بدون علامت (خاموش): فرد هیچ علامت خاصی ندارد، اما آسیبهای رودهای در او وجود دارد.رایجترین علائم سلیاک شامل علائم گوارشی و علائم خارج از دستگاه گوارش است.
علائم گوارشی
- اسهال مزمن یا یبوست
- نفخ و درد شکم
- •کاهش وزن غیرقابل توضیح
- سوءجذب مواد مغذی و کمبود ویتامینها
علائم خارج از دستگاه گوارش
- خستگی مفرط و ضعف عمومی
- سردرد و مشکلات عصبی مانند گزگز دست و پا
- بثورات پوستی خارشدار (درماتیت هرپتیفرم)
- دردهای مفصلی و عضلانی
- کاهش تراکم استخوان و پوکی استخوان
- ناباروری و سقط مکرر در زنان
این علائم ممکن است در کودکان نیز به شکلهای متفاوتی مانند کوتاهی قد، تأخیر در رشد و مشکلات رفتاری بروز پیدا کنند.
تشخیص بیماری سلیاک چگونه انجام میشود؟
این بیماری اغلب با آزمایشهای مختلف تشخیص داده میشود. پزشک ممکن است روشهای زیر را برای اطمینان از وجود این بیماری تجویز کند:
۱٫ آزمایش خون: بررسی آنتیبادیهای مرتبط با واکنش خودایمنی بدن به گلوتن. اگر سطح این آنتیبادیها بالا باشد، احتمال وجود سلیاک زیاد است.
۲٫ بیوپسی روده کوچک: اگر آزمایش خون نشاندهنده احتمال سلیاک باشد، پزشک ممکن است نمونهای از بافت روده کوچک را برداشته و بررسی کند تا میزان آسیب مشخص شود.
۳٫ تستهای ژنتیکی: بررسی وجود ژنهای مرتبط با سلیاک (HLA-DQ2 و HLA-DQ8) که در برخی موارد میتواند در تشخیص بیماری کمک کند.
نکته مهم این است که برای انجام این آزمایشها، فرد باید همچنان گلوتن مصرف کند، زیرا حذف گلوتن از رژیم غذایی قبل از آزمایشها ممکن است نتایج را نادرست نشان دهد.
آیا بیماری سلیاک درمان دارد؟
در حال حاضر، سلیاک هیچ درمان قطعی ندارد، اما رعایت رژیم غذایی بدون گلوتن تنها راه مؤثر برای کنترل این بیماری است. حذف کامل گلوتن از رژیم غذایی میتواند به کاهش التهاب و ترمیم پرزهای روده کمک کند. پس از رعایت این رژیم، علائم بیماری معمولاً در طی چند هفته بهبود مییابد و پس از چند ماه، روده تا حد زیادی ترمیم میشود.
عوارض بیماری سلیاک در صورت عدم درمان
اگر بیماری سلیاک بدون درمان باقی بماند، میتواند منجر به مشکلات جدی شود، از جمله:
- سوءتغذیه: جذب نامناسب مواد مغذی میتواند باعث کمبود ویتامینها و مواد معدنی مانند آهن، کلسیم و ویتامین B12 شود.
- پوکی استخوان: کمبود جذب کلسیم و ویتامین D ممکن است منجر به کاهش تراکم استخوان و افزایش خطر شکستگی شود.
- مشکلات عصبی: برخی از افراد ممکن است دچار افسردگی، اضطراب، بیحسی یا گزگز در اندامها شوند.
- ناباروری و مشکلات بارداری: عدم درمان سلیاک میتواند باعث سقط مکرر و مشکلات باروری در زنان شود.
- افزایش خطر برخی سرطانها: عدم رعایت رژیم بدون گلوتن میتواند خطر ابتلا به سرطانهای دستگاه گوارش مانند لنفوم رودهای را افزایش دهد.
رژیم غذایی مناسب برای افراد مبتلا به سلیاک
رعایت یک رژیم غذایی بدون گلوتن اصلیترین راه مدیریت بیماری سلیاک است. مواد غذایی که افراد مبتلا باید از آنها اجتناب کنند شامل گندم، جو، چاودار و محصولات مرتبط با آنها است.
مواد غذایی مجاز برای بیماران سلیاک:
- میوهها و سبزیجات تازه
- گوشت، مرغ، ماهی و تخممرغ بدون افزودنیهای حاوی گلوتن
- حبوبات و مغزها
- غلات بدون گلوتن مانند برنج، کینوا، ذرت، گندم سیاه
- لبنیات طبیعی بدون افزودنیهای حاوی گلوتن
مواد غذایی که باید از آنها اجتناب کرد:
- نان، کیک، شیرینی، پاستا و هر محصولی که از آرد گندم، جو یا چاودار تهیه شده باشد
- برخی سسها، سوپهای آماده و غذاهای فرآوریشده که ممکن است گلوتن پنهان داشته باشند
- برخی داروها و مکملهای غذایی که حاوی گلوتن هستند
افراد مبتلا به سلیاک باید همیشه برچسب مواد غذایی را بررسی کنند تا از عدم وجود گلوتن اطمینان حاصل کنند.